DOI: https://doi.org/10.31318/2414-052x.1(38).2018.135898

Музика Ріхарда Вагнера у Польщі з кінця ХІХ століття до нинішніх часів

Magdalen Dzyadak, D. O. Poliachok

Анотація


Здійснено огляд рецепції творчості Ріхарда Вагнера у Польщі протягом ХІХ століття і до 2016 року. Охарактеризовано постановки опер, розглянуто критичні рецензії, монографічні дослідження різних років, виставки, переклади. Підкреслено зв’язок між сприйняттям музики Р. Вагнера і мистецьким та суспільно-політичним контекстом. Розкрито складний шлях музики композитора до польської публіки наприкінці ХІХ століття, зумовлений неприйняттям її провідними польськими композиторами того часу (С. Монюшком, З. Носковським, В. Желенським), а також загостренням національного питання. Показано зміни, які відбулися на початку ХХ століття, зокрема йдеться про позитивне ставлення до музики Р. Вагнера літераторів і композиторів генерації «Молодої Польщі». Розглянуто складний шлях її поступового повернення в польське культурне життя після Другої світової війни в умовах, коли серед широкої публіки панувала відраза до німецької культури, а комуністична влада свідомо гальмувала процес поширення творів композитора. Охарактеризовано різні підходи до постановки опер Р. Вагнера наприкінці ХХ – початку ХХІ століть в умовах переважання постмодерністської «режисерської опери». Зазначено, що в більшості критичних публікацій, присвячених постановкам вагнерівських опер, повторюється думка, що музика композитора в Польщі досі вкрай мало відома, а його твори виконуються вкрай рідко. Наголошено, що останніми роками у Польщі відбулися значні досягнення в дослідженні творчості Р. Вагнера, зокрема названо роботи К. Козловського, М. Гмиса, Р. Д. Голянека, Р. Окуліч-Козарина, М. Дзядек.


Ключові слова


творчість Р. Вагнера; польська публіка; постановки опер; критичні публікації

Повний текст:

PDF

Посилання


Brumer, W. (1933). Wyspianski’s Theatre. Warsaw: Księgarnia F. Hoesicka, 80 p. [in Polish].

Dębowska, A. S. (2013). “Parsifal” in Poznan. Wagner which is difficult to enjoy. Gazeta Wyborcza: daily. 23 października. Available at: http://wyborcza.pl/1,113768,14826145,_Parsifal__ w_Poznaniu__Wagner__z_ktorego_trudno_sie.html (Accessed: 15 January 2017) [in Polish].

Dziadek, M. (2000). The Young-Polish Cult of the Bards as being adopted to rendering Wagner’s Output. A Contribution to the History of “Wagnerians Craze” in Polish. In: T. Brodniewicz, M. Jabłoński, J. Stęszewski, eds. Mickiewicz and Music. Words – Sounds – Contexts. Poznan: AM, pp. 83–91 [in Polish].

Dziadek, М. (2013). Polish Reception of Wagner and Mahler in the Context of the Renaissance of Romantic Attitudes among Polish Critics and Composers. Annales Universitas Mariae Curie-Skłodowska. Section L, Arts. vol. 9. No. 2. Lublin: UMCS, pp. 143–154 [in Polish].

Dziadek, М. The Reception if Wagner’s Music and Ideas in Polish during the Communist Years (1945–1989). In: S. Muir, A. Belina-Johnson, eds. Wagner in Russia, Poland and the Czech Lands: musical, literary and cultural perspectives. Surrey / GB: Ashgate Publishing Limited, 2013, pp. 159–184.

Dziadek, М. (2001). Wagner and Young Poland. Music. No. 4, pp. 27–45 [in Polish].

Erhardt, L. (1963). The Beginning or Continuation? Musical Movement. No. 10, p. 17 [in Polish].

Golianek, R. D. (1996). Zdzisław Jachimecki’s Monograph on Wagner and the Polish Discussion about the Position of Composer’s. In: P. Macek, ed. Colloquium Richard Wagner – Nationalkulturen – Zeitgeschichte. Brno: Masarykova univerzita, pp. 176–187.

Golianek, R. D. (2002). Towards Last Things… The Contemplation as the Feature of Late Style in Music (on the Examples from Liszt, Wagner and Shostakowitsh). In: W. Kalaga and E. Knapik, eds. Late Style in Music, Literature and Culture. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, pp. 107–117 [in Polish].

Gostomski, W. (1904). The Theatre in Bayreuth and its Meaning, Wagner’s Drama, The Artist’s Tragedy. From Past and Present. Warsaw: Gebethner i Wolff, 1904, pp. 194–204 [in Polish].

Gostomski, W. (1899) Wagner’s Drama. Warsaw Library. Vol. 3, pp. 472–499. [in Polish].

Gostomski, W. (1904) The Artist’s Tragedy. Warsaw Library. Vol. 3, pp. 280–321 [in Polish].

Horowicz, B. (1963). Operatic Theatre: The History of Opera, Stagings, Perspectives. Warsaw: Państ. Instytut Wydawniczy, 233 p. [in Polish].

Jabłonowski, W. (1904). Introduction. In: Schuré E. Musical Drama. R. Wagner, His Oeuvre and Ideals. Translated by E. Węsławska. Warsaw, 336 p. Сontemporary Edition: Schuré E. Richard Wagner and his Musical Drama. Wadowice: V.I.D.I. 2004. 240 p. [in Polish].

Jabłonowski W. (1898). Richard Wagner. Poet and Thinker. Weekly Illustrated [Tygodnik Ilustrowany]. No. 44, pp. 865–868. [in Polish].

Jellenta, C. [Napoleon Hirszband]. (1894). Prometheans. Jellenta C. The Universal Poem and Its Most Recent History. Warsaw: G. Centnerszwer; Cracow: S. A. Krzyżanowski, pp. 17–47 [in Polish].

Jellenta, C. [Napoleon Hirszband]. (1913). Will of Power and Ring of the Rings. Rydwan. No. 11, pp. 67–78 [in Polish].

Kozłowski, K. (2004). Theatre and Religion of Art. Wagner’s “Parsifal”. Poznan : Wydawnictwo Naukowe UAM. 288 p. (“Seria Polish Philology”. Nr 82) [in Polish].

Kozłowski, K. (2006). Opera and Music Drama. Sketches. Poznan: PTPN. 192 p. [in Polish].

Kołaczkowski, S. (1931). Richard Wagner as Composer and Theoretician of Music Drama. Warsaw: Drukarnia Zakładów Graficznych M. Arct. 209 p. [in Polish].

Komorowska, M. (2003). The Chronicle of Music Theatres in People’s Republic of Poland. July 1944 – June 1989. Poznan : PTPN, 2003. 335 s. (Poznan Operatic Studies, 1640–5803. Vol. 3) [in Polish].

Matuszewski, I. (1902). Słowacki and the New Arts (Modernism): Słowacki’s Oeuvre in the Light of Modern Aesthetics: Comparative Study. Warsaw: Gebethner i Wolff. 400 p. [in Polish].

Okulicz-Kozaryn, R. (2013). Where the King Spirit Manifests Himself… Stanisław Wyspiański in Search of the Polish Equivalent to Bayreuth. In: S. Muir and A. Belina, eds. Richard Wagner in Central and Eastern Europe. Foreword R. Taruskin. London: Ashgate, pp. 137–158.

Piniński, L. (1883). About Modern Opera and Richard Wagner’s Importance and about Wagner’s “Parsifal”. Lvov: Drukarnia Władysława Łozińskiego, 1883. 106 p. [in Polish].

Pociej, B. (1978) From the Author. Sketches from Late Romanticism. Kraków: PWM, pp. 5–6 [in Polish].

Pociej, B. (1978). Sketches from Late Romanticism. Cracow : PWM, 1978. 243 p. [in Polish].

Pociej, B. (1969). “Tristan and Isolde” at Poznan Opera. Tygodnik Powszechny. No. 2, p. 11.

Saturna, A. (1969). Wagner Chord. Nurt. No. 3, p. 20 [in Polish]. 29.Sławińska, I. (1966). Introduction. The Ideas of Theatre of Young Poland. Warsaw: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, pp. 1–10 [in Polish].

Stromenger, K. (ca 1938). Wagner’s Theatre. Lvov: Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych, 87 p. [in Polish].

Teodorowicz, K. (2014). At Last Lohengrin [online]. Available at: http://teatralny.pl/recenzje/nareszcie-lohengrin,484.html (Accessed: 17 January 2017) [in Polish].

Wagner, R. (2009). Dramaturgy of Opera. Selected Issues from the Years 1871–1879. Transl. M. Kasprzyk, ed. by E. Voss, ed. for Polish edition A. Igielska, K. Kozłowski. Gdansk: Słowo / obraz terytoria, 2009. 303 p. [in Polish].

Waydel-Dmochowska, J. (1958). Warsaw of the Olden Times. Warsaw: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958. 499 p. [in Polish].


Пристатейна бібліографія ГОСТ


Brumer W. Teatr Wyspiańskiego. Warszawa : Księgarnia F. Hoesicka, 1933. 80 s.

Dębowska A. S. “Parsifal” w Poznaniu. Wagner, z którego trudno się cieszyć // Gazeta Wyborcza : dziennik. 2013. 23 października. URL: http://wyborcza.pl/1,113768,14826145,_Parsifal__ w_Poznaniu__Wagner__z_ktorego_trudno_sie.html  (dostęp 15 stycznia 2017).

Dziadek М. Młodopolski kult wieszczów w przełożeniu na osobę i dzieło Ryszarda Wagnera. Przyczynek do historii „szału wagnerowskiego” w Polsce // Mickiewicz i muzyka. Słowa – dźwięki – konteksty / red. T. Brodniewicz, M. Jabłoński, J. Stęszewski. Poznań : AM, 2000. S. 83–91.

Dziadek М. Polska recepcja Wagnera i Mahlera w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku w kontekście odradzania się postaw romantycznych w krytyków muzycznych i kompozytorów // Annales Universitas Mariae Curie-Skłodowska. Sectio L, Artes. T. IX. Nr 2. Lublin : UMCS, 2013. S. 143–154.

Dziadek М. The Reception if Wagner’s Music and Ideas in Polish during the Communist Years (1945–1989) // Wagner in Russia, Poland and the Czech Lands: musical, literary and cultural perspectives / Ed. by S. Muir, A. Belina-Johnson. Surrey / GB : Ashgate Publishing Limited, 2013. S. 159–184.

Dziadek М. Wagner a Młoda Polska // Muzyka. 2001. Nr 4. S. 27–45.

Erhardt L. Początek czy ciąg dalszy? // Musical Movement. 1963. Nr 10. S. 17.

Golianek R. D. Zdzisław Jachimeckis Monographie über Wagner und die polnische Diskussion um die Stellung des Komponisten // Colloquium Richard Wagner – Nationalkulturen – Zeitgeschichte / red. P. Macek. Brno : Masarykova univerzita 1996. S. 176–187.

Golianek R. D. W stronę spraw ostatecznych… Kontemplacja jako cecha stylu późnego w muzyce (na przykładzie dzieł Liszta, Wagnera i Szostakowicza) // Styl późny w muzyce, literaturze i kulturze / red. W. Kalaga, E. Knapik. Katowice : Wydawnictwo Śląsk, 2002. S. 107–117.

Gostomski W. Teatr w Bayreuth i jego znaczenie, Dramat Wagnerowski, Tragedia artysty // Z przeszłości i z teraźniejszości. Warszawa : Gebethner i Wolff, 1904. S. 194–204.

Gostomski W. Dramat Wagnerowski // Biblioteka Warszawska 1899. Vol. 3. S. 472–499.

Gostomski W. Tragedya artysty // Biblioteka Warszawska 1904. Vol. 3. S. 280–321.

Horowicz B. Teatr operowy: historia opery, realizacje sceniczne, perspektywy. Warszawa : Państ. Instytut Wydawniczy, 1963. 233 s.

Jabłonowski W. Wstęp // Schuré E. Dramat muzyczny. Ryszard Wagner, jego twórczość i ideały / tłum. E. Węsławska. Warszawa, 1904. 336 s. Сучасне видання: Schuré E. Ryszard Wagner i jego dramat muzyczny. Wadowice : V.I.D.I. 2004. 240 s.

Jabłonowski W. Ryszard Wagner. Poeta i myśliciel // Tygodnik Ilustrowany. 1898. Nr 44. S. 865–868.

Jellenta C. [Napoleon Hirszband]. Prometeiści // Jellenta C. Wszechpoemat i najnowsze jego dzieje. Warszawa : G. Centnerszwer ; Kraków : S. A. Krzyżanowski, 1894. S. 17–47.

Jellenta C. [Napoleon Hirszband]. Wola mocy i pierścień pierścieni // Rydwan. 1913. Nr 11, listopad. S. 67–78.

Kozłowski K. Teatr i religia sztuki. „Parsifal” Richarda Wagnera. Poznań : Wydawnictwo Naukowe UAM, 2004. 288 s. („Seria Filologia Polska”. Nr 82).

Kozłowski K. Opera i dramat muzyczny. Szkice. Poznań : PTPN, 2006. 192 s.

Kołaczkowski S. Ryszard Wagner jako twórca i teoretyk dramatu. Warszawa : Drukarnia Zakładów Graficznych M. Arct, 1931. 209 s.

Komorowska M. Kronika teatrów muzycznych PRL. Lipiec 1944 – czerwiec 1989. Poznań : PTPN, 2003. 335 s. (Poznańskie Studia Operowe, 1640–5803. Vol. 3).

Matuszewski I. Słowacki i nowa sztuka (modernizm): twórczość Słowackiego w świetle poglądów estetyki nowoczesnej: studyum krytyczno-porównawcze. Warszawa : Gebethner i Wolff, 1902. 400 s.

Okulicz-Kozaryn R. Where the King Spirit Manifests Himself… Stanisław Wyspiański in Search of the Polish Equivalent to Bayreuth // Richard Wagner in Central and Eastern Europe / foreword R. Taruskin; ed. S. Muir, A. Belina, London : Ashgate, 2013. S. 137–158.

Piniński L. O operze nowoczesnej i znaczeniu Ryszarda Wagnera oraz o „Parsifalu” Wagnera. Lwów : Drukarnia Władysława Łozińskiego, 1883. 106 s.

Pociej B. Od autora // Szkice z późnego romantyzmu. Kraków : PWM, 1978. S. 5–6.

Pociej B. Szkice z późnego romantyzmu. Kraków : PWM, 1978. 243 s.

Pociej B. „Tristan i Izolda” w Operze Poznańskiej // Tygodnik Powszechny. 1969. Nr 2. S. 11.

Saturna A. Akord wagnerowski // Nurt. 1969. Nr 3. S. 20.

Sławińska I. Wstęp // Myśl teatralna Młodej Polski. Warszawa : Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1966. S. 1–10.

Stromenger K. Teatr Wagnera. Lwów : Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych, [ca 1938]. 87 s.

Teodorowicz K. Nareszcie Lohengrin // teatralny.pl 2014. 7 maja. URL: http://teatralny.pl/recenzje/nareszcie-lohengrin,484.html  (dostęp 17 stycznia 2017).

Wagner R. Dramaturgia opery. Wybór pism z lat 1871–1879. Przekł. M. Kasprzyk, wybór i oprac. E. Voss, oprac. wyd. polskiego A. Igielska, K. Kozłowski. Gdańsk : Słowo / obraz terytoria, 2009. 303 s.

Waydel-Dmochowska J. Dawna Warszawa. Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958. 499 s.